← Terug A Better Port

De Haven in Beeld

Klik op een locatie om de foto te zien

A Better Port

A Better Port
Carlos, Port Officier
Op dek tijdens een storm

Amsterdam is de grootste benzinehaven ter wereld. De mate waarin de haven verandert, geeft inzicht in de snelheid van de energietransitie. Ik liep een jaar (af en aan) rond in de Amsterdamse haven om de omslag in beeld te brengen.

Amsterdam is de grootste benzinehaven ter wereld. De mate waarin de haven verandert, geeft inzicht in de snelheid van de energietransitie. Steenkool eruit, bio-fuels erin. Maar hoe verander je een haven die geknipt is voor fossiele overslag?

Dit tijdsbeeld laat het begin van verandering zien, maar toont ook hoe weerbarstig de realiteit is van een haven die nog steeds afhankelijk is van fossiele energie.

Het is het minst bekende en meest onbeminde stuk Amsterdam: de haven. Anders dan in Rotterdam is het geen onderdeel van het DNA van de stad. Dat wil niet zeggen dat het gebied niet belangrijk is: vanaf hier wordt de Nederlandse en Europese economie gevoed met grondstoffen en, vooral, energie. Amsterdam is de grootste benzinehaven ter wereld. Daarmee is het ook een spiegel van onze samenleving: de mate waarin de haven verandert, geeft inzicht in de snelheid van de energietransitie.

Zelf is de Port of Amsterdam er hard mee bezig. Steenkool eruit, bio-fuels erin. Het moet duurzaam, circulair, draaiend op waterstof en stroom uit de parken op zee. Zoals het havenbedrijf zelf zegt: be part of a better port. Maar hoe verander je een haven die geknipt is voor fossiele overslag, voor een samenleving die gebouwd is op fossiele energie?

Tegen de achtergrond van een haven in transitie, waarin de fossiele bulk beetje bij beetje plaatsmaakt voor de economie van de toekomst, legt fotograaf Wouter Zaalberg de mensen, het werk en de plekken vast.

Dit tijdsbeeld laat het begin van verandering zien, maar toont ook hoe weerbarstig de realiteit is van een haven, en een land, dat ondanks alles, nog steeds bijna volledig afhankelijk is van fossiele energie.

Wouter Zaalberg, Amsterdam, maart 2024

A Better Port
Rietlanden terminal
De kolenbergen van de Rietlanden terminal. Voor 2030 zal de steenkool hier plaatsmaken voor andere bulkgoederen.
A Better Port
Carlos, Port Officier
Op dek tijdens een storm

Amsterdam is de grootste benzinehaven ter wereld. Daarmee is de haven ook een spiegel van onze samenleving: de mate waarin zij verandert, geeft inzicht in de snelheid van de energietransitie.

Wouter Zaalberg, Amsterdam, 2024

A Better Port
Rietlanden terminal
De kolenbergen van de Rietlanden terminal. Voor 2030 zal de steenkool hier plaatsmaken voor andere bulkgoederen.
A Better Port
HES kolenterminal
Op de enige andere kolenterminal, de HES, laadt een gigantische kraan een schip vol steenkool. 14,1 miljoen ton kolen werd er in Amsterdam overgeslagen. Dat is een kolentrein zo lang als de afstand Groningen - Lissabon.
A Better Port
Patricia, HES terminal
Patricia werkt al 25 jaar 'in de buitendienst' op de HES terminal. Ze is verantwoordelijk voor het laden en lossen van steenkool. Haar werk gaat veranderen, want ook de HES heeft besloten om voor 2030 afscheid te nemen van kolen. Op het terrein zullen andere bulkgoederen komen te liggen, zoals veevoer. Hiermee komt er een einde aan de overslag van steenkool in de Amsterdamse haven.
A Better Port
Benzolweg
Een benzineterminal aan de Benzolweg. Amsterdam is de grootste benzinehaven ter wereld, met meer dan 34 miljoen ton aan olieproducten.
A Better Port
Cor (75)
Hoewel hij eigenlijk al 10 jaar met pensioen had moeten zijn, bedient Cor (75 jaar) nog bijna iedere dag de tankwagen. Dat doet hij al sinds zijn allereerste werkdag, op 1 januari 1977. Toen bracht hij nog huisbrandolie rond, later werd dat benzine, diesel en andere brandstoffen. Zojuist heeft Cor 40.000 liter diesel afgeleverd in de Amsterdamse haven.

Een haven ter waarde van 4,4 miljard euro

Amsterdam is de grootste benzinehaven ter wereld. Maar wil dat niet blijven. Het aandeel van fossiele brandstoffen wordt langzaam afgebouwd. In plaats daarvan komen duurzame brandstoffen, andere bulkproducten zoals veevoer en graniet.

De Amsterdamse haven in cijfers (2024)

Olieproducten +0,6%
29,1 mln ton
Overige droge bulk +5,1%
11,5 mln ton
Agribulk +12%
7,1 mln ton
Steenkool -10,9%
6,6 mln ton
Overige natte bulk -19,2%
5,5 mln ton
Ro/Ro (voertuigen) +1,3%
1,6 mln ton
Containers -18,2%
0,8 mln ton
A Better Port
Anton, oliehandelaar
Anton is oliehandelaar, met een bescheiden vloot van bunkerschepen. Hij levert zowel diesel als bio-brandstoffen, maar 95% van zijn klanten wil nog gewoon fossiele energie. Hij verwacht niet dat de vraag naar duurzame maar duurdere alternatieven snel zal aantrekken.
A Better Port
Wilco
Wilco op weg naar IJmuiden, om een lading steenkoolteer bij Tata op te halen. Koolteer is een restproduct van de productie van kooks en wordt in de haven opgeslagen. Het is een grondstof voor onder andere medische producten.
A Better Port
Petroleumhaven
Benzinetanks in de Petroleumhaven. Na de oliecrisis van 1973 hield Nederland lang strategische oliereserves aan, onder andere in de Amsterdamse haven. Met het uitdoven van de koude oorlog ontstond ruimte voor commerciële opslag.
A Better Port
Kees-Jan, AEB
Kees-Jan bedient de kraan in de bunker van het Afval Energie Bedrijf (AEB), dat afval via verbranding omzet in stroom en warmte voor ongeveer 300.000 huishoudens.
A Better Port
Afval Energie Bedrijf
Het AEB, met haar iconische schoorstenen, is enerzijds een traditioneel afvalverbrandingsbedrijf, waar gigantische hoeveelheden huisvuil in de oven verdwijnen. Anderzijds wordt het een van de belangrijkste schakels in de circulaire haven van morgen, door meer en meer afval te scheiden waardoor het gerecycled kan worden.
A Better Port
Olietanker
Uitzicht op het dek van een olietanker. In Amsterdam doen honderden olietankers per jaar de haven aan.
A Better Port
Operator
Een operator regelt het laden van brandstof. Een nauwkeurig karwei, omdat bij verkeerd laden het schip kan breken. In Amsterdam werd tot voor kort giftige brandstof gemengd en elders ter wereld, meestal Afrika, verkocht. Dat is sinds 2023 verboden.
A Better Port
Zeeman
Een zeeman op een olietanker.
A Better Port
Kombuis
Kombuis van een olietanker. Afhankelijk van het type schip en de rederij zijn zeemannen 6 tot 9 maanden van huis, en leven ze in de kleine ruimtes van het schip.

9 maanden van huis

Veel zeelieden komen uit de Filipijnen of andere Aziatische landen. Ze werken zo'n 8 à 9 maanden onafgebroken op het schip, en keren dan terug naar huis. Het leven aan boord beschrijven ze als monotoon. Als ze aanmeren in havens is er vaak geen mogelijkheid om de stad in te gaan.

A Better Port
Ocean Blue
Zeeman op de Ocean Blue, vlak voor aanvang van zijn dienst.
A Better Port
Leon Rasser, havendominee
Per fiets bezoekt Leon de zeemannen op de schepen, om met ze te praten, samen te bidden of er simpelweg voor te zorgen dat het internet het doet, zodat het thuisfront gebeld kan worden. Leon komt al jaren op de schepen en kent de haven als geen ander, al blijft hij tegelijkertijd een buitenstaander door de aard van zijn werk. Hij heeft de haven in de loop van tijd zien veranderen, zegt hij, tot de plek die het nu is: een afgesloten plek met de nadruk op hyperefficiëntie. Het heeft het werkplezier en de gemeenschapszin kapot gemaakt. 'Een belangrijke reden om zeevarende te worden is om iets van de wereld te zien. In Amsterdam komt daar meestal weinig van terecht. De werkdruk is te hoog en een substantieel aantal havenbedrijven verbiedt hen overpad naar de openbare weg.' Hij vindt het zijn plicht om de mannen (en een enkele vrouw) te bezoeken.
A Better Port
Michiel, machinist
Michiel rijdt een lading volle wagons, gevuld met bio-ethanol, naar het rangeerterrein in de haven. Vanaf daar worden ze verder per spoor vervoerd.
A Better Port
EVOS terminal
Een medewerker van EVOS controleert de brandstoftanks op de terminal. In iedere tank kan zo'n 50 miljoen liter benzine opslaan. De tanks van EVOS zijn klaar voor bio-brandstoffen, maar ze merken dat er geen vraag is vanuit de markt.
A Better Port
Frits, dominee
Frits, dominee, leidt een gebed tegen het vertrek van een kolentrein uit de haven. Bijna maandelijks wordt het spoor bezet door tientallen activisten, die de kolentrein soms uren ophouden.
A Better Port
Actievoerder
Oudere actievoerder op het spoor, met op de achtergrond de kolentrein op de HES terminal. De Amsterdamse politie heeft de actievoerder uiteindelijk van het spoor afgehaald en opgepakt.
A Better Port
Hemwegcentrale
De Hemwegcentrale, de oude kolencentrale die aan 300.000 huishoudens energie leverde, is gesloten en wordt gesloopt. Toen de centrale nog draaide verbrandde het 60 kilo kolen per seconde.
A Better Port
Hemwegcentrale
Binnenin de Hemwegcentrale, op de plek waar de oven zat, sloopt een werknemer een van de kolenmaalmolens – het apparaat dat de kolen fijnmaalt tot poedervorm voordat het de oven ingaat.

Een haven in verandering

Er moet veel veranderen in de Amsterdamse haven. Zoals de economie moet verduurzamen, zo moet de haven dat ook. Eruit gaan de fossiele brandstoffen, erin komen nieuwe vormen van energie: waterstof, biobrandstoffen, windmolens en bedrijven die werken aan de circulaire economie, zoals metaalrecycling. In 2050 wil de haven volledig klimaatneutraal zijn.

Bedrijven in de haven: van fossiel naar duurzaam

Duurzame economie Fossiele brandstof
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025

Bron: Port of Amsterdam jaarverslagen, MyPort bedrijvenlijst

Opslagcapaciteit alternatieve brandstoffen

5,4%
2020
→
10,1%
2024

Zonnepanelen op haventerreinen

260.000 m²
Huidig
→
350.000 m²
Doel 2024
A Better Port
Biomassacentrale
Stoom stijgt op uit de gloednieuwe biomassacentrale, direct naast de oude kolencentrale. Het levert aan 40.000 huishoudens stroom en aan 20.000 huishoudens warmte.
A Better Port
Biomassacentrale
In de oven werden op het moment van fotograferen de kerstbomen van Amsterdam verbrand.
A Better Port
Biomassacentrale
Een grijper tilt de houtsnippers van de kerstbomen in de bunker, van waaruit ze naar de oven worden getransporteerd.
A Better Port
Bio Energy Netherlands
Bij Bio Energy Netherlands worden houtsnippers niet verbrand maar vergast, om er waterstof van te maken. Hier worden de houtsnippers ontdaan van eventuele metaalresten.
A Better Port
Neo Orbis
De Neo Orbis krijgt haar laatste, marineblauwe verflaag. De nieuwe boot (het zogenaamde representatieschip) van de Port of Amsterdam gaat op waterstof in poedervorm varen, een techniek waarmee havenbedrijf en scheepsbouwer pionieren. De Neo Orbis is daarmee een van de eerste schepen dat op waterstof vaart.
A Better Port
Renewi
Bij Renewi rijden vrachtwagens vol sinaasappelresten, groente en fruit dat over datum of rot is, en ander zogenaamd organisch afval, af en aan. Het afval, eenmaal gescheiden van het plastic, gaat in bioreactoren, waar bacteriën het omzetten in gas.
A Better Port
Bioreactoren
De bioreactoren. Van sinaasappelschil tot gas duurt ongeveer 3 weken.
A Better Port
Alexa, ingenieur bij Nordsol
Alexa, sinds twee jaar werkzaam als ingenieur bij Nordsol. Nordsol verandert het biogas uit de reactoren in bio-LNG, een brandstof voor schepen en vrachtwagens. 'Al sinds mijn studie werktuigbouwkunde besef ik dat je op individueel niveau iets zinvols kan bijdragen. Ik heb daarom bewust gekozen om mijn passie voor technische onderwerpen in te zetten voor milieu- en klimaatkwesties.'
A Better Port
Nordsol, bio-LNG
Zoals veel duurzame technieken, staat ook de productie van bio-LNG nog in de kinderschoenen. De huidige installatie kan drie keer per week een tankwagen vullen, een kleine hoeveelheid vergeleken met de continue af- en aanvoer van fossiele brandstoffen. Maar Nordsol is deze techniek snel aan het uitrollen.
A Better Port
Schrootmetalen terminal
Tot vorig jaar lagen hier kolen, maar nu worden schrootmetalen in de zeeschepen geladen. Vanaf daar gaat het de wereld over om gerecycled te worden.
A Better Port
Schrootmetalen
Het laden van schroot.
A Better Port
Windmolenbladen
Drie windmolenbladen van meer dan 80 meter lang worden klaargemaakt voor transport naar het IJsselmeer, waar gigantische kranen ze aan de turbine zullen bevestigen. In Nederland worden nog steeds veel nieuwe windparken ontwikkeld, waar steeds grotere windturbines worden geplaatst. Op plekken als de haven van IJmuiden en de haven van Amsterdam worden de onderdelen van de parken verzameld en vervoerd.
A Better Port
Lucy
Lucy pleegt onderhoud aan een bunkerboot.
A Better Port
Plastic Recycle Fabriek
Medewerkers sorteren plastic in de Plastic Recycle Fabriek in de haven.
A Better Port
Plastic Recycle Fabriek
Sinds de foto's gemaakt zijn, is de fabriek failliet gegaan. Ze konden niet op tegen de vloedgolf van goedkoop, nieuw plastic dat de wereld momenteel overspoelt. Gerecycled plastic kan voorlopig alleen bestaan als de overheid het verplicht stelt – iets wat in de toekomst overigens gaat gebeuren.
A Better Port
Argent Energy
Gebruikt frituurvet wordt gelost uit een tankwagen. Bij Argent Energy, veruit de grootste bio-brandstofproducent van de haven, wordt frituurvet omgetoverd tot bio-diesel.
A Better Port
Marie Antony, Argent Energy
Marie Antony aan het werk in het lab van Argent Energy. Hij controleert samples frituurvet en dierlijk vet op hun zuiverheidsgraad.
A Better Port
Distributiecentrum van de toekomst
Het 'distributiecentrum van de toekomst', een CO2-neutraal complex, inclusief aanlegsteiger voor boten die de stad per water kunnen bevoorraden. Voorlopig staan de meeste hallen nog leeg.
A Better Port
Kolentrein
Een kolentrein rijdt door de haven.
A Better Port
Bato, rangeerder
Bij het vallen van de avond maakt hij een lading ethanol klaar voor vertrek.
A Better Port
EVOS terminal
Binnenvaartschepen wachten totdat ze bij EVOS brandstof kunnen inladen. Het vervoer van benzine, diesel en andere brandstoffen gaat dag en nacht door.
A Better Port
Virginia Holt, Young Board
Virginia Holt vormt samen met 4 anderen de Young Board van de Port of Amsterdam. Zij beoordelen beleid van de directie op de impact op volgende generaties. Ze maakt zich enorm zorgen over de toekomst, maar ziet ook dat de haven de plek is op bij te dragen aan een duurzamere samenleving. 'Als internationale zeehaven spelen we een centrale rol in de energietransitie. Hoewel de uitdagingen enorm zijn blijf ik toch optimistisch: "It always seems impossible until it's done"'

Einde van deze serie

Bekijk ook

Contact

wouterzaalberg@gmail.com

06 45 788 180